นิยมใช้ยอดใส่แกงที่ต้องการรสเปรี้ยวอย่างแกงปลาหรือแกงเห็ด เครื่องปรุงรสช่วยให้อาหารมีรสเปรี้ยว และช่วยดับกลิ่นคาวปลาได้ ยอดส้มป่อยมักนำมาแกงกับปลา แกงส้ม เวลาแกง อาจจะใส่ยอดส้มป่อยอย่างเดียวหรือแกงรวมกับยอดมะขามอ่อนก็ได้ 

 

สรรพคุณทางยาได้กล่าวว่าต้นแก้น้ำตาพิการ ใบแก้โรคตา ชำระเมือกมันในลำไส้ ดอกแก้เส้นพิการให้สมบูรณ์ ผลแก้น้ำลายเหนียว รากแก้ไข้ แพทย์แผนโบราณ ใช้ใบเป็นยาถ่ายเสมหะล้างเมือกมันในลำไส้ แก้บิดฟอกล้างโลหิตระดู ฝักปิ้งให้เหลืองชงน้ำจิบแก้ไอ เมล็ดคั่วให้ เกรียมบดให้ละเอียด นัดถ์ทำให้คันจมูกและจามดี ใช้ใบตำห่อผ้าประคบเส้นให้เส้นอ่อน ฝักขับเสมหะ เป็นยาถ่ายทำให้อาเจียน ฟอกผมแก้รังแค แก้ไข้จับสั่น ปิดแผลโรคผิวหนัง 

 

ใบ - รสเปรี้ยว ฝาดร้อนเล็กน้อย  สรรพคุณขับเสมหะ  ถ่ายเมือกมูกในช่องคลอด (ระดูขาว)  ล้างเมือกมันในลำไส้แก้บิด  ฟอกโลหิต  ระดู  แก้โรคตา

ดอก - รสเปรี้ยว ฝาด มัน แก้เส้นเอ็นพิการให้สมบูรณ์ เป็นยาขับเสมหะ  แก้ไข้ทำให้อาเจียน  แก้น้ำลายเหนียว  แก้โรคผิวหนัง  ช่วยขจัดรังแค  และบำรุงเส้นผม

ฝัก - รสเปรี้ยว เป็นยาขับเสมหะ แก้ไอ ทำให้อาเจียน แก้น้ำลายเหนียว แก้โรคผิวหนัง ช่วยขจัดรังแคและบำรุงเส้นผม 

เปลือก - รสขมเปรี้ยว เผ็ดปร่า เจริญอาหารกัดเสมหะ แก้ไอ แก้ซางเด็ก 

ต้น - รสเปรี้ยวฝาดแก้ตาพิการ 

ราก - รสขม แก้ไข้ แก้ท้องร่วง 

เมล็ด  - คั่วให้เกรียม  บดให้ละเอียด  นัดถุ์ทำให้คันจมูกและจามดี

 

1. ขับปัสสาวะ  ชาวเหนือใช้ยอดอ่อนของส้มป่อยต้มน้ำและนำน้ำยามาผสมกับน้ำผึ้ง

2. แก้พิษฝี  นำยอดอ่อนของส้มป่อยมาตำรวมกับขมิ้นอ้อยใส่น้ำมันพืชเล็กน้อย  หมกไฟพออุ่นและนำไปพอกจะช่วยแก้พิษได้

3. ช่วยทำให้สตรีมีครรภ์คลอดง่าย  ใช้ฝักส้มป่อย  3-7 ข้อ  ต้มน้ำอาบตอนเย็น และมักอาบก่อนกำหนดคลอด  2-3 วัน  แต่ห้ามอาบมากจะทำให้รู้สึกร้อน

4. แก้ท้องร่วงใช้รากส้มป่อยต้มน้ำรับประทาน

5. ฝักปิ้งให้เหลืองชงน้ำกินแก้ไอ

6. ใบตำห่อผ้าประคบเส้นให้เส้นอ่อน

 

1. น้ำของฝักส้มป่อยใช้ขัดล้างเครื่องเงิน  เครื่องทอง  และเครื่องโลหะอื่นๆ  นอกจากนี้เปลือกต้นให้สีน้ำตาลและสีเขียว ซึ่งใช้ประโยชน์ในการย้อมผ้า  ย้อมแห  และอวนได้

2. น้ำฝักส้มป่อยปิ้งไฟพอเหลืองแช่น้ำ  นำไปทำน้ำมนต์ใช้ในพิธีกรรมต่างๆ  ของชาวเหนือ  เช่น  ใช้อาบน้ำผู้ป่วย  ไล่สิ่งชั่วร้าย  ทำน้ำมนต์สะเดาะเคราะห์  รดน้ำดำหัวผู้ใหญ่  ใช้ล้างหน้าหลังไปงานศพ  เป็นต้น

 

การปักชำหรือเพาะเมล็ด  โดยติดกิ่งแก่ยาวประมาณ  1  ศอก  มาปักชำในบริเวณชื้น  เมื่อมีรากและใบออกก็ย้ายหลุมปลูกได้

 

ส้มป่อยเป็นไม้ที่พบในแหล่งธรรมชาติ ภายในป่าดิบแล้ง ป่าเบญจพรรณและป่าที่ราบเชิงเขา การขยายพันธุ์ส้มป่อย ทำได้ 2 วิธีคือ การปักชำ และการเพาะเมล็ด การปักชำ โดยตัดกิ่งแก่ ยาวประมาณ 1 ศอกมาปักชำในบริเวณชื้น ชอบแสงมาก ความชื้นปานกลาง ส้มป่อยเป็นไม้พุ่มรอเลื้อย  มักจะมีกิ่งเลื้อยเกะกะถ้าต้องการให้ง่ายต่อการเก็บฝัก  และพุ่มดูสวยงามควรหมันตัดแต่งกิ่งให้ต่ำๆ และไม่ควรให้มีกิ่งใหญ่มากเกินไป